Visieontwikkeling

Elke zichzelf respecterende organisatie heeft een eigen visie en missie. In de praktijk blijkt dat die visie vaak alleen bij het management bekend is, alsof ze daar de medewerkers liever niet mee lastig vallen. En dat terwijl uit onderzoek blijkt dat organisaties en teams met een goed ontwikkelde visie succesvoller zijn.

Wat is een visie?

In zijn eenvoudigste vorm is een gemeenschappelijke visie het antwoord op de vraag: "Wat willen wij creëren?" Dat antwoord is een beeld van een gewenste toekomst, beschreven in de tegenwoordige tijd, alsof die nu wordt gerealiseerd. Zoals een persoonlijke visie een plaatje of een beeld is dat iemand in zijn hoofd heeft en in zijn hart draagt, zo is een gemeenschappelijke visie een beeld dat mensen in de hele organisatie met zich meedragen. Door dat beeld is een hele organisatie doortrokken van een gevoel van gezamenlijkheid, dat aan de diverse activiteiten een grote samenhang verleent. Hierdoor geeft een visie vorm en richting aan de toekomst van een organisatie en helpt ze de medewerkers om deze toekomst voor de organisatie waar te maken. Hoe uitvoeriger en duidelijker het beeld, des te meer aantrekkingskracht het heeft.

Tegenwoordig is visie een vast bestanddeel van theorieën over leiderschap van ondernemingen. De meeste visies blijken echter de visie van één persoon of één groep te zijn, die opgelegd is aan de rest van de organisatie. Zulke visies dwingen hoogstens volgzaamheid af, maar geen echte betrokkenheid.

Redenen om te werken vanuit een gemeenschappelijke visie

Een visie beurt een mens op. Ze geeft de vonk, de prikkel, die de organisatie uit de sleur haalt. Een gemeenschappelijke visie in een onderneming verandert de verhouding van medewerkers tot het bedrijf. Zij hebben het over "ons bedrijf" in plaats van "hun bedrijf".

Een gemeenschappelijke visie is een eerste stap op weg naar samenwerking. Ze schept een identiteit, een gemeenschappelijke richting en gemeenschappelijke waarden. Dat zijn precies de zaken waarop echte gezamenlijkheid in een organisatie gebaseerd is.

Een gemeenschappelijke visie verschaft het roer dat nodig is om een leerproces op koers te houden als het moeilijk wordt. Als er een gemeenschappelijke visie is, durven mensen zich makkelijker bloot te geven en zullen ze sneller geneigd zijn om diep gekoesterde meningen op te geven en persoonlijke en organisatorische tekortkomingen te erkennen.

Een gemeenschappelijke visie creëert een omgeving waarin mensen risico's durven te nemen en durven te experimenteren. Vaak weten ze wat ze moeten doen, maar nog niet hoe dat moet. Een experiment maakt duidelijk of een aanpak naar het doel zal leiden. Als het niet werkt, is een ander experiment nodig. Omdat het altijd duidelijk is waarom iets gedaan wordt, kan alles een experiment zijn. In zo'n omgeving bestaan geen mislukkingen, maar alleen feedback. Van fouten leer je hoe je het de volgende keer aan moeten pakken.

Met een gemeenschappelijke visie blijven mensen doordrongen van het belang van langetermijnoplossingen. Met een visie richten ze zich op de lange termijn omdat ze dat willen, en niet omdat ze dat moeten. Bij elke menselijke onderneming die veel tijd kost, is sprake van een langetermijnvisie. De kathedraalbouwers uit de middeleeuwen werkten hun hele leven aan iets wat pas een eeuw later voltooid zou zijn. Japanners zien het opbouwen van een organisatie als het kweken van een boom: dat duurt 20 tot 50 jaar. Ouders proberen een basis te leggen voor bepaalde waarden en een bepaalde instelling die hun kinderen nodig hebben als ze volwassen zijn. In al deze gevallen is er sprake van een visie die alleen op de lange termijn gerealiseerd kan worden.

Het opbouwen van een gemeenschappelijke visie

Een gemeenschappelijke visie moet voortkomen uit persoonlijke visies. Daar komen immers energie, bezieling en motivatie vandaan. Ook interesse wortelt in iemands eigen waarden, belangen en aspiraties. Oprechte interesse in een gemeenschappelijke visie is dan ook alleen mogelijk vanuit de eigen visie. Een organisatie die een gemeenschappelijke visie wil opbouwen, zal de medewerkers aan moeten moedigen om hun persoonlijke visie te ontwikkelen. Dit leidt tot betrokkenheid in plaats van tot volgzaamheid.

Hoe kunnen individuele visies samen een gemeenschappelijke visie vormen? Een nuttige metafoor hiervoor is het hologram, het driedimensionale beeld dat gevormd wordt door de onderlinge samenwerking van verscheidene lichtbronnen. Als een foto in tweeën wordt geknipt, staat op elk stuk slechts een deel van het totale beeld. Als echter een hologram in stukken verdeeld wordt, is op elk stuk, hoe klein ook, steeds het hele beeld te zien, maar op elk stuk vanuit een ander gezichtspunt. Het is alsof je door verschillende gaten in een gordijn kijkt: door ieder gat zie je het beeld uit een andere hoek. Ook medewerkers hebben allen een eigen beeld van de organisatie op haar best, waarbinnen iedereen niet alleen verantwoordelijk is voor zijn eigen stukje, maar ook voor het geheel. Ieders individuele visie is uniek en iedereen ziet de grote visie op een eigen manier.

Het kost tijd om een visie tot stand te laten komen die werkelijk door iedereen gedeeld wordt. Een gemeenschappelijke groeit als individuele visies op elkaar in kunnen werken. Een doorlopend gesprek is daarvoor nodig, waarbij iedereen niet alleen ongehinderd zijn dromen uitspreekt, maar ook leert luisteren naar de dromen van de anderen. Langzaam maar zeker komen hieruit nieuwe inzichten tevoorschijn.

Onze aanpak

Het ontwikkelen van een gemeenschappelijke visie is een interactief proces. Ten Have & Partners heeft veel ervaring met het begeleiden van deze processen, zowel voor hele organisaties als voor afzonderlijke teams. We hebben een eigen analysemodel ontwikkeld waarmee de deelnemers een persoonlijke visie kunnen formuleren. Deze visies worden uitgewisseld, zodat een gemeenschappelijke visie kan ontstaan met daaraan gekoppelde waarden. Met waardedebatten wordt deze gemeenschappelijke visie ten slotte getoetst aan de operatie.